Zo af en toe komt de historicus in mij even kortstondig naar boven als ik afstandelijk naar sommige ontwikkelingen in de wereld kijk. Ik ben geen aanhanger van het idee dat de geschiedenis zich herhaald maar in het geval van de Europese Unie begint het toch een beetje te kriebelen.
De kriebel leidt mij naar de Wikipedia pagina over de Republiek der Zeven Provinciën. Vaderlandse geschiedenis is nooit mijn sterkste kant geweest, met name had ik moeite om al die Oranjes uit elkaar te houden want dat waren net konijnen zoals ze zich voortplanten en daardoor al dan niet op de voorgrond aanwezig in onze geschiedenis.
Aanleiding voor de kriebel is, als ik kijk naar het overleg tussen de verschillende lidstaten gedurende de crisis die Europa getroffen heeft de afgelopen vier jaar, ik telkens moet denken aan het spreekwoord “op zijn elf en dertigst”. Een gezegde waarbij aangegeven wordt dat iets traag en inefficiënt tot stand komt. Het leuke van dit gezegde is dat het historisch te herleiden is. In de tijd van de Republiek werd er overleg gevoerd in de Staten Generaal en vervolgens werden de Statenleden terug naar hun gewesten gestuurd om overleg te voeren en steun te krijgen bij hun achterban. In het geval van Friesland (11 steden en 30 grienderijen (een oude bestuurlijke benaming voor wat wij nu gemeenten zouden noemen)) duurde dit overleg heel lang omdat de reis naar Friesland per trekschuit verliep en ook binnen Friesland zelf de infrastructuur achtergebleven was bij de andere gewesten. Als er overeenstemming bereikt werd moest ook de weg terug weer afgelegd worden. Dit is natuurlijk wat zich op dit moment iedere keer in Brussel afspeelt. De EU leden moeten terug naar hun “gewesten” om te vertellen wat er besproken is en om consensus te krijgen voor de gemaakte afspraken.
Tegenwoordig gaat het natuurlijk allemaal wat sneller maar door het grote aantal leden met elk hun eigen belangen treed er toch een vertraging op in de besluitvorming en verliezen de voorgestelde maatregelen uiteindelijk veel van hun beoogde daadkracht.
Tijdens de Republiek hadden de gewesten in eerste instantie grote autonomie en profiteerden ze van de economische en militaire samenwerking. De besluitvorming werd voor een belangrijk deel gedomineerd door het gewest Holland wat een economisch zwaargewicht was in die tijd. Het eigenlijke bestuur werd verdeeld over colleges en raden die verantwoordelijk waren voor het bijhouden van de inkomsten en uitgaven, het leger, de munt en het naleven van economische verordeningen. Het succes van de Republiek was vooral te danken aan haar economische successen, toen deze na de Gouden Eeuw in begonnen te zakken ontstond er meer en meer onrust binnen de Republiek wat uiteindelijk haar ondergang inluidde. In 1794 werden de Fransen binnengehaald om in 1795 de Bataafse Republiek uit te roepen.
Er lijkt een parallel met de situatie waarin de Europese Unie zich op dit moment in verkeerd. De economische successen vlakken af en er melden zich nieuwe spelers op de markt. Het antwoord op deze crisis is op dit moment de roep om te komen tot een verdergaande politiek fusie waarbij de lidstaten hun soevereiniteit meer en meer zouden moeten inleveren. De oproep wordt gedaan door de economische zwaargewicht Duitsland.
Bij mij roept dit antwoord een nieuwe parallel op. Een groot deel van de problemen waar Europa op dit moment mee geconfronteerd wordt zijn veroorzaakt doordat er geen goede afspraken gemaakt waren over de invoering van de Euro en alle randvoorwaarden waar de lidstaten aan moesten voldoen. Daarnaast was er geen deugdelijk sanctiebeleid om lidstaten die zich misdroegen (in eerste instantie en al vrij snel na de invoering van de Euro, Frankrijk en Duitsland).
Hetzelfde euvel doet zich voor als men nu de politieke eenwording versneld door wil voeren. Europa is (nog) niet democratisch. Het Europees parlement heeft beperkte macht en bevoegdheden, de President is niet gekozen en vervult een rol die de positie van voorzitter nauwelijks overstijgt. Het politieke model is nog niet goed doordacht en vormgegeven.
De bevolking is en voelt zich niet betrokken bij het fenomeen Europa. Het is net als bij onze westerse missies in Irak en Afghanistan; je legt de bevolking daar geen instant democratie (naar westers model) op als de mensen er zelf nog niet aan toe zijn. Dat is gedoemd te mislukken en dient het belang van enkelen ten koste van de belangen van degenen die er mee moeten leven.