Een oplossing voor een probleem wat het probleem niet oplost.

Een nieuw woord in 2023 was graaiflatie. Het was voor iedereen merkbaar, minder product in de verpakking voor de oude vertrouwde prijs. Veel producenten maakten zich er schuldig aan en veel supermarktproducten bleken er onderhevig aan te zijn.

Tot op zekere hoogte begrijp ik het marketingmechanisme wat er achter schuil gaat. Je geeft de klant een tevredenheidsgevoel, vaak gebaseerd op diens onwetendheid. Persoonlijk vind ik het in hoge mate ergerlijk als de marketeers besluiten om reeds jarenlang op de markt aanwezige producten een facelift te geven. De verpakking verandert van kleur, formaat en soms ook ter promotie, van plaats in het winkelschap. Dit wekt bij mij een haast onbegrensde woede reactie op. Ik ben al jaren een trouwe klant van uw product, doe mij dit niet aan. Ik zoek mij wezenloos naar mijn vertrouwde artikel.

Ik ben al jaren een trouw gebruiker van Van Nelle zware shag. Vroeger had je twee versies; het standaard pakje en de export kwaliteit. De laatste was verser, meer smaakvol, maar ook wat duurder. Beide versies zijn jarenlang door mijn handen gegaan. Op een gegeven moment bleek de export versie niet meer verkrijgbaar in Nederland, langzaam verdween zij van de markt. Ik was aangewezen op het standaard pakje. Deze veranderde wat van uiterlijk en ook het verpakkingsmateriaal veranderde, het voelde anders aan, niet meer vertrouwd zoals vroeger. Zo glijdt het pakje nu snel uit je handen terwijl je een shaggie aan het draaien bent, dat gebeurde mij vroeger nooit.

Nou ja, je hoefde je er niet druk over te maken dat als ik om een zware Van Nelle met mascotte vroeg, dat ik iets in mijn handen kreeg wat ik niet wilde. Tot dat… Mascotte besloot twee verschillende versies van haar vloei op de markt te brengen en Van Nelle drie verschillende versies van haar zware shag. Menigmaal krijg ik de verkeerde vloeitjes in mijn handen gedrukt. De oude vertrouwde vloei blijkt nu original te heten, maar er is ook een versie die special heet en ik niet te roken vind, uiterlijk lijken de verpakkingen erg veel op elkaar. De shag is nu verkrijgbaar in de versies 30 gram, 40 gram en de oude vertrouwde 50 gram. Goed opletten dus wat de verkoper je in jouw handen stopt, iedere aankoop levert nu een stressmoment op. De 30 grams versie voelt bij aankoop al aan alsof het pakje ernstig leeg aan het raken is en een gang naar een verkooppunt aanstaande is. Niet erg bevredigend als je net jouw aankoop gedaan hebt. Het enige positieve dat ik over deze verpakking kan zeggen is dat ze er een rand in aangebracht hebben die je dicht kan drukken om de shag langer vers te houden. Deze voorziening was alleen verkrijgbaar bij de 30 grams verpakking maar, tot mijn verrassing, sinds kort ook in mijn vertrouwde 50 grams verpakking.

Dooiedakduif blij zal u denken. Nou, enige tijd geleden gaf een vriend mij een pakje Van Nelle die in het buitenland gekocht was met een on-Nederlands uiterlijk en naar bleek ook een on-Nederlandse inhoud. De shag bleek bijzonder weinig boomstammen te bevatten, was vers en dus smakelijker. Na jaren verstoken gebleven te zijn van de export kwaliteit was ik dus afgegleden naar droge shag met veel boomstammen erin zonder dat ik mij hier al te bewust van was geweest.

Anno nu koop ik dus een pakje shag die ik af kan sluiten om langer vers te blijven terwijl de shag bij aankoop al droog is en dus niet vers. Kortom een oplossing voor een probleem wat het probleem niet oplost.

Volstrekte lariekoek

Onlangs was ik op bezoek bij mijn neef en in zijn hobbykamer zag ik het boek liggen “Programmeren in Pascal”, wat ook in mijn boekenkast staat. Het deed mijn gedachten teruggaan naar de jaren tachtig toen ik de computer van de universiteit Leiden gedurende een week heb platgelegd.

Dat zat zo: Ik deed als bijvak “Inleiding in informatica” en daarbij leerden wij ook programmeren. Alles stond nog in zijn kinderschoenen en ik had de keus te werken met ponskaarten of programmeren achter een terminal. Een van de opdrachten was om een programma te schrijven in Pascal. Omdat het mijn eerste stappen waren in het vak maakte ik nogal wat fouten waardoor het programma in een loop kwam. Wij hadden de instructie gekregen dat als je het programma af wilde breken dan gaf je het commando control c. Na dit een aantal malen te hebben moeten doen had ik blijkbaar onstuitbare aanpassingen in het programma gemaakt waardoor het mij niet meer lukte om het programma af te breken. Studiegenoot M zat naast mij aan een andere terminal te werken en ik zei tegen haar: “control c werkt niet meer, zal ik gewoon een andere toetsencombinatie proberen?”. Zo heb ik toen de controltoets ingedrukt gehouden en ben alle mogelijke toetsen op het toetsenbord afgegaan. Met resultaat, weliswaar niet het gewenste, want mijn beeldscherm begon te rollen en na enige tijd ook die van M. Binnen de kortste keer begonnen de beeldschermen te rollen van alle 20 aanwezige terminals. Er liepen slim uitziende jongens rond die heb ik aangeschoten met de verklaring dat ik per ongeluk mijn papieren uitdraai op het toetsenbord had laten vallen en dat dit het gevolg was. De nerds verzamelden zich achter mijn terminal en werden steeds meer opgewonden over wat er gebeurde, ik heb mijzelf voorzichtig laten verdwijnen in de achtergrond.

Uiteindelijk is het wel goed gekomen met mijn carrière in de informatica, ik heb mijn sporen verdiend als systeembeheerder, ontwerper en programmeur. M maakte enige tijd later de overstap naar de studie Bedrijfskunde en liet mij kennis maken met de eerste inzichten over kunstmatige intelligentie. Ik was sceptisch en dat ben ik nog steeds. Niet dat ik de toepassingsmogelijkheden niet zie maar volgens mij werkt het simplistisch gezegd net als het opvoeden van een kind. Je bent er niet met het alleen maar voeden met informatie, je moet ook sturing geven en regels over hoe er met de informatie kan/moet worden omgegaan, anders gebeuren er vreemde oncontroleerbare dingen. Waar komt de informatie vandaan, is het betrouwbaar, wat kan ik er mee, wat leert de ervaring hoe ik het moet interpreteren, dat zijn zaken die je mee moet geven in de programmatuur. Het is een illusie om te denken dat het zelfdenkend is, je moet beslis algoritmes meegeven om iets zinnigs te krijgen uit de informatie die voorgeschoteld wordt.

Met de komst van Chatgpt is er een soort hype uitgebroken over wat deze software allemaal zou kunnen betekenen voor ons en over de mogelijke toepassingsmogelijkheden. Voorzichtig heb ik geprobeerd een snufje mee te krijgen van de mogelijkheden. De vragen die ik stelde leverden nauwelijks relevante informatie op. Ik heb dit een tijdje laten sudderen om gisteren in een vlaag van ijdelheid de volgende vraag te stellen: “vertel mij over dooiedakduif schrijft” en het resultaat mag er zijn. Ik was om, wat een geweldige ontwikkeling. Dit kreeg ik namelijk als antwoord:

Egostrelend, met informatie waar ik zelf ook nog niet van op de hoogte was. Alhoewel de eerlijkheid mij gebied te zeggen dat ik wel geruchten gehoord heb dat Harry Mulisch de afgelopen maanden zeer lovend was over mijn schrijverij. Ik las het bovenstaande voor aan mijn vriendin en die was ook gelijk heel benieuwd wat Chatgpt allemaal over haar weet te vertellen; nou, zij blijkt een Nederlandse zangeres/ songwriter te zijn die al vroeg begonnen is in de muziekindustrie. Dit was nieuw voor ons, met name omdat onze beider meningen over haar zangkwaliteiten nogal uiteenlopen. Ze blijkt al meerdere singles uitgebracht te hebben die goed ontvangen zijn door publiek en muziekcritici. Ook is ze volgens Chatgpt relatief jong, nog een punt waar onze meningen enigszins over uiteenlopen.

Een kenmerk van goed functionerende software is dat het consistent is in de uitkomsten die het geeft als je telkens dezelfde vraag stelt. Dus heb ik dezelfde vraag nogmaals een aantal keren gesteld met de onderstaande uitkomsten:

In dit antwoord blijk ik reeds overleden te zijn en iemand te zijn waar ik nog nooit van heb gehoord.

Kortom een hoop lariekoek die door telkens dezelfde vraag te stellen van alles beweert over publicaties in tijdschriften en op sociale media. Ik zou zelfs gedichten schrijven. Feit blijft wel dat ik in alle antwoorden erkend word als een getalenteerd schrijver die wereldwijd succes heeft. Gelukkig wordt mijn aanleg tot zelfspot ook onderkend.

Hoed je voor software die werkt met AI. Er valt nog een lange weg te gaan.

Boerenprotest

De boerenprotesten verspreiden zich als een olievlek over Europa. Overal dezelfde beelden; Trekkers die wegen blokkeren, boze boeren, files, brandende hooibalen en boeren die onder het genot van bier aan het barbecueën zijn in de middenberm.

Nou heb ik eens goed opgelet op wat er zoal op die barbecues ligt en daar kan ik kort over zijn: vlees. Geen stukje groente, aardappel, appel, peer, tomaat of olijf te bekennen. Moet ik daar nu uit concluderen dat het alleen veeteeltboeren zijn die protesteren? Want je zou toch denken dat als er iemand is die een beetje groente bij de barbecue kan verzorgen, het een akkerbouwer is.

Grensoverschrijdend gedrag

Als jonge dakduif speelde ik vroeger op het schoolplein landjepik, een grensverleggend spel. Met het uitkomen van het rapport van de commissie van Rijn vroeg ik mij af, wat is nu eigenlijk het verschil tussen grensverleggend en grensoverschrijdend? Bij beide ga je een grens over, je rekt hem op.

In mijn werkzame jaren zocht ik vooral werk dat het het vooruitzicht bood op iets dat een grensverleggende component had. Uitdagend, nieuwe terreinen betreden, mijn hersens laten kraken en nadenken over nieuwe mogelijkheden en afwegingen maken was erg verlokkend. Het is ook een argument dat je mensen hoort gebruiken bij het aanvaarden van een nieuwe positie, een nieuwe uitdaging aangaan. Zijn in deze situatie beide termen te gebruiken, grensverleggend en grensoverschrijdend? Ik denk van wel want zo komen ook innovaties tot stand, de huidige grens van techniek of gedrag verleggen om iets te bewerkstelligen.

Mij lijkt het dus op zich niet noodzakelijk dat er een negatieve connotatie verbonden hoeft te worden aan de woorden grensoverschrijdend of grensverleggend. Het probleem lijkt meer te zitten in de overwegingen achter het verleggen van de grens. Een ander land binnenvallen, iemand iets opdringen of belagen, vul het zelf maar in. Een grens overschrijden of verleggen doet een beroep op jouw moreel besef, gedrag en handelen, daar gaat het fout. Jouw ideeën, visie en lusten opleggen aan een ander is iets waar je heel zorgvuldig mee om moet gaan want jouw ideale wereld hoeft niet de ideale wereld voor een ander te zijn, zeker niet als je het een ander oplegt in plaats van voorlegt.

Het probleem zit in het gedrag dat ten toon gespreid wordt en de overwegingen die er aan vooraf gaan, niet zozeer in het idee van verleggen of overschrijden van grenzen.