Als er een ding zeker is in het leven, dan is het wel dat er
niets zeker is. Neutrino’s blijken zich niets aan te trekken van de
relativiteitswet. De reële economie houdt zich op dit moment niet aan de vele
economische modellen die de afgelopen honderd jaar bedacht zijn. Wat op zich
geen wonder mag heten want economen zijn net historici, ze lopen de hele tijd
achter de feiten aan.
Met natuurkunde proberen wij de natuurverschijnselen om ons
heen te vatten in wetmatigheden. Dat leek een paar honderd jaar heel goed te
gaan totdat wij stuitten op hele kleine deeltjes als atomen, elektronen,
positronen en nog heel veel kleine deeltjes die ontdekt zijn nadat ik dertig
jaar geleden eindexamen deed in natuurkunde. De wetten van de gewone mechanica
bleken niet toepasbaar op deze atomaire deeltjes. Er kwam de relativiteitstheorie
die de grondslag vormde voor de kwantummechanica. De wetten voor de
kwantummechanica verklaren heel goed de gedragingen van deze atomaire deeltjes maar
zijn op hun beurt weer niet toepasbaar op de gewone mechanica. De wetten zijn
dus complementair. Mochten de neutrino’s werkelijk de lichtsnelheid
overschrijden dan wordt het tijd om ons zelfgenoegzame denken opzij te zetten
en op zoek te gaan naar nieuwe oplossingen en wetmatigheden.
Evenzo proberen wij met economie de werkelijkheid te vangen in
modellen. Dit zijn altijd abstracties van de werkelijkheid. Ook hier lijkt het
niet mogelijk om ons economisch handelen te vangen in vastliggende
wetmatigheden. De standaardantwoorden die wij dachten te hebben op economische
crises volgens de methode Keynes of Milton Friedman lijken in deze tijd niet
meer voldoende soelaas te bieden om uit deze crisis te klauteren. Of is het in
dit geval gewoon het menselijk onvermogen en ego wat een oplossing in de weg
staat? Moeten wij, net als bij de natuurkunde, nu ook twijfelen aan de
wetmatigheden waaraan wij ons economisch handelen toetsen? Is het misschien
tijd voor een nieuw vak, Economische Psychologie, die nieuwe wetmatigheden
dicteert welke complementair zijn aan de oude wetmatigheden?
Wat er volgens mij in beide disciplines over het hoofd
gezien wordt is dat, hoewel er veel te vatten valt in wetmatigheden, er altijd
één fenomeen is dat altijd loerend op de achtergrond aanwezig is en in staat is
om alles wat wij denken te kunnen vatten in wetten onderuit te halen, dat is
chaos. Het opeens samenkomen van verschillende fenomenen tegelijk kan tot
onvoorspelbare zaken leiden. De inslag van een meteoriet miljoenen jaren
geleden heeft er voor gezorgd dat wij als mens nu de dominante diersoort op
aarde geworden zijn. Zonder die meteoriet waren het mogelijk nog steeds de dinosauriërs
geweest die de dienst uitgemaakt hadden en wie weet hadden die dinosauriërs
uiteindelijk wel grote megastallen ingericht waar wij als mens gefokt werden
als consumptieartikel. Zouden die dinosauriërs uit de voeten gekund hebben met
wat wij als economische wetmatigheden beschouwen? Had hun inzicht in
natuurkunde geleid tot hun eerste schreden op de maan en hun versie van de iPod
en iPhone? Of zouden hun belangen en inzichten op hele andere terreinen tot
bloei gekomen zijn die zij op hun beurt weer in wetmatigheden geprobeerd zouden
hebben te vangen?
Alles wat wij denken te kunnen vangen in wetmatigheden
blijven toch abstracties van een werkelijkheid waarvan wij denken dat zij zo is.
Maar is onze werkelijkheid, werkelijk de werkelijkheid? Richten wij ons
menselijk vernuft anno 2011 werkelijk op zaken die in het leven van belang zijn
of zouden moeten zijn?